Ευρώπη, Μεσόγειος, Βαλκάνια και Αριστερά

Κλασσικό

Θέμα ενός παλιότερου άρθρου ήταν οι αυταπάτες στις οποίες βασίζεται (σε κάποιο βαθμό) ο μύθος της «ευρωπαϊκής ιδέας». Με τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων στην Ελλάδα αυτό το θέμα είναι πιστεύω επίκαιρο όσο ποτέ. Λόγω των περιστάσεων, είναι σημαντικό να τη δούμε από την άποψη της Αριστεράς («επίσημης» ή κοινωνικής).

Θεωρώ ότι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο των τελευταίων εξελίξεων ήταν το «φιλοευρωπαϊκό» μέτωπο, αυτό που εκφράστηκε με τις συγκεντρώσεις «Μένουμε Ευρώπη» και την υποστήριξη του «Ναι» στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου. Αυτό που το κάνει ενδιαφέρον είναι ότι πρώτη φορά εμφανίστηκε κάτι τέτοιο ως συγκροτημένο και ενιαίο κίνημα, διαδηλώνοντας μάλιστα και δημόσια. Και έτσι μπορέσαμε να δούμε καθαρά και τον πραγματικό χαρακτήρα του φαινομένου του ελληνικού ευρωπαϊσμού, από ταξική και πολιτική άποψη. Η σύνδεση με ανώτερα κοινωνικά στρώματα και με συντηρητικές πολιτικές θέσεις ήταν ολοφάνερη, και έγινε ακόμα πιο καθαρή με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.

Το ότι οι ελληνικές ελίτ είναι τόσο βαθιά ευρωπαϊστικές, που η «ευρωπαϊκή ιδέα» έχει ένα σχεδόν θρησκευτικό χαρακτήρα γι’ αυτές (όπως πιστεύω ότι φάνηκε καθαρά τις τελευταίες εβδομάδες), μάλλον δεν είναι καμία έκπληξη. Εξάλλου η ελληνική αστική τάξη πάντα συνδεόταν με κάποιες δυτικές δυνάμεις, από καταβολής νεοελληνικού κράτους.

Τί υπάρχει όμως από την άλλη πλευρά, αυτό που η Αριστερά λογικά θα ήθελε να εκφράσει, ως η ριζοσπαστική προοδευτική δύναμη που υπερασπίζεται τα συμφέροντα των κατώτερων τάξεων. Εκεί τα πράγματα είναι λιγότερο καθαρά: το μέτωπο του «Όχι» στο δημοψήφισμα δεν αυτοπροσδιορίστηκε ως αντιευρωπαϊκό ή ευρωσκεπτιστικό, ούτε καν η αντίθεση στην Ε.Ε. δεν ήταν καθαρή. Η ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ μάλιστα, που οι περιστάσεις την έφεραν και στην ηγεσία αυτού του ετερόκλητου κινήματος, προσπάθησε να παρουσιάσει τον εαυτό της σαν τον εκφραστή του «αληθινού» ευρωπαϊσμού, σαν μια δύναμη που δρα στο όνομα των γνήσιων «ευρωπαϊκών αξιών» του Διαφωτισμού κλπ (υπάρχει ίσως εδώ μια επιρροή από τον Ζίζεκ;). Η σύγκρουση άρα δεν ήταν απλά ανάμεσα στον ευρωπαϊσμό και τον αντιευρωπαϊσμό, αλλά ανάμεσα στον παραδοσιακό ελιτίστικο ευρωπαϊσμό και σε κάτι άλλο ασαφές, που μπορεί να είναι και φιλοευρωπαϊκό, μπορεί και αντιευρωπαϊκό.

Τί σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι στην ουσία η Αριστερά δεν έχει να προσφέρει εναλλακτικό γεωπολιτικό όραμα. Ένα τμήμα της αποδέχεται το ευρωπαϊκό, προσπαθώντας να το ερμηνεύσει με ένα λιγότερο ελιτίστικο τρόπο. Άλλοι μιλούν για συμμαχίες π.χ. με τη Ρωσία, τη Κίνα ή τη Βενεζουέλα: όλες αυτές μπορεί να είναι προσωρινά χρήσιμες, αλλά για απλούς γεωγραφικούς λόγους (απόστασης) δεν προσφέρουν μια μακροπρόθεσμη γεωπολιτική εναλλακτική. Ούτε η επιμονή σ’ ένα γενικό διεθνιστικό όραμα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη: με το να μένει τόσο γενικό δεν μπορεί να έχει άμεση εφαρμογή – και μάλλον χάνει και τον αντι-ιμπεριαλιστικό του χαρακτήρα.

Αν δεχτούμε ότι η απλή περιχαράκωση στα εθνικά σύνορα δεν μπορεί να αποτελεί αριστερή λύση (και με τις σημερινές συνθήκες είναι πολύ αμφίβολο αν μπορεί γενικά να είναι ρεαλιστική πρόταση), γίνεται καθαρό ότι χρειάζονται κι άλλες σκέψεις. Το να κάνουμε εναλλακτικά γεωπολιτικά σχέδια φυσικά δεν είναι απλό πράγμα και δε γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη.

Αυτό όμως που μπορούμε ήδη να κάνουμε σήμερα είναι να αναρωτηθούμε: γιατί να επιμένουμε να βλέπουμε τα πάντα σ’ ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο; Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο άρθρο, χώρες όπως η Ελλάδα, οι υπόλοιπες βαλκανικές ή ακόμα και π.χ. η Ισπανία, ανήκουν μεν στην Ευρώπη, αλλά ανήκουν και σε διάφορους άλλους χώρους. Δεν υπάρχει κανένα σταθερό γεωγραφικό στοιχείο που να κάνει την ευρωπαϊκή ταυτότητα πιο σημαντική. Αν μάλιστα το δούμε από ιστορική άποψη, η μεσογειακή ταυτότητα (που συμπεριλαμβάνει φυσικά και τη νότια ακτή της Μεσογείου) μάλλον υπερισχύει. Γιατί να μιλάμε π.χ. μόνο για «ευρωπαϊκή Αριστερά» και όχι για «μεσογειακή Αριστερά» ή «βαλκανική Αριστερά»;

Μπορεί τουλάχιστον οι εξελίξεις πριν και μετά το δημοψήφισμα να βοηθήσουν κομμάτια της Αριστεράς να αποβάλλουν αυτόν τον (υποσυνείδητο;) ευρωκεντρισμό τους. Έχουμε μπει (ξανά) σε μια εποχή που ο κόσμος αλλάζει γρήγορα: προς το καλύτερο ή το χειρότερο, αυτό δεν το ξέρουμε ακόμα. Μια πολιτική παράταξη που θέλει να εκφράσει μια φιλολαϊκή προοδευτική εναλλακτική δεν τη συμφέρει σ’ αυτές τις συνθήκες να μένει κολλημένη σε παλιούς τρόπους σκέψης. Ο ιστορικός της ρόλος είναι να βοηθήσει στο να ξεπεραστεί το δίπολο «ευρωπαϊκή ενοποίηση» – «εθνική περιχαράκωση», όχι να το ενισχύσει.

Advertisements

2 thoughts on “Ευρώπη, Μεσόγειος, Βαλκάνια και Αριστερά

  1. peristeri 80'

    Το ζήτημα του να δημιουργηθεί μία γεωπολιτική πλεύση,που ταυτόχρονα θα αποτελέσει υπερασπιστή των συμφερόντων της εργατικής τάξης είναι αντικειμενικά δύσκολο, δεδομένου ότι ΕΣΣΔ δεν υπάρχει πια(όχι ότι όταν υπήρχε πολυενδιαφερόταν για τα λαϊκά στρώματα, αλλά τουλάχιστον υπήρχε μία εναλλακτική) και οι σημερινές εναλλακτικές(Ρωσία, Κίνα, Ιράν) αποτελούνε βάρβαρα καπιταλιστικά κράτη. Εννοείται ότι οι περιοχές με εθνική ομοιογένεια (πχ Μεσόγειος) καλό θα ήταν να έχουνε συντονισμό στην ταξική πάλη, διότι 1)συνεννοούνται μεταξύ τους καλύτερα 2)όσο αυξάνεται η γεωγραφική έκταση της πάλης, τόσο ευρύτερες και πιο ανεπτυγμένες παραγωγικές (βιομηχανικές και αγροτικές) δυνατότητες θα έχει ένα ενδεχόμενο σοσιαλιστικό κράτος. Απλά καλό θα ήταν να μην αναιρούμε τον διεθνιστικό χαρακτήρα της αριστεράς. Οι αξίες της αριστεράς είναι πανανθρώπινες, καλό θα ήτανε να εναντιώνεται στις εργασιακές σχέσεις και συσχετισμούς κι όχι σε λαϊκούς πολιτισμούς. Από εκεί και πέρα ο ευρωπαΪσμός τμημάτων της αριστεράς(αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την σύγχρονη ευρώπη) είναι εκτός τόπου και χρόνου. Απλά λέω το ότι δεν είμαστε ομοιογενείς πολιτιστικά με τους ευρωπαίους, αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι δεν μπορούμε να συνεργαστούμε αν βγάλουν κάποτε στην επιφάνεια ένα λαϊκό κίνημα ενάντια στην Ε.Ε. Ας τονίζουμε τις διαφορές μας αλλά ας μην τις αφήνουμε να οδηγηθούν σε αντιπαλότητα. Συμφωνώ ότι αν ένα κράτος περιχαρακωθεί(αν και δεν διαφωνώ με την ύπαρξη εθνών κρατών, που τόσο λυσσασμένα πολεμάνε οι Ευρωπαίοι από το 2002 και με ιδρυτικές διακυρήξεις και με επίσημες δηλώσεις τους) δεν πληρεί τις παραγωγικές προϋποθέσεις για να ορθοποδήσει στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι. Άρα είναι απαραίτητο και ζωτικής σημασίας πάντα οι κοινωνικοί/εθνικοί αγώνες να γίνονται σε συνεννόηση με τους «γείτονες» και λιγότερο με κράτη που βρίσκονται σε μακρινή έκταση.

    Μου αρέσει!

    • afroasiatis

      Νομίζω ότι συμφωνώ περίπου σε όλα όσα λες. Φυσικά δεν είχα κατά νου ότι η Αριστερά πρέπει να εναντιωθεί σε κάποιον «ευρωπαϊκό πολιτισμό» και εννοείται ότι η συνεργασία με λαϊκά κινήματα στην Ευρώπη είναι ευπρόσδεκτη. Αυτό που ήθελα να πω ήταν απλά ότι για την Αριστερά δεν υπάρχει κανένας λόγος να περιορίζει τον εαυτό της σε ευρωπαϊκά πλαίσια: αυτό το κάνει η αστική τάξη κι έχει τους λόγους της, αλλά δεν βλέπω γιατί να την ακολουθήσει η Αριστερά σ’ αυτόν τον τρόπο σκέψης. Ειδικά από τη στιγμή που οι πιο κοντινές χώρες και από γεωγραφική και από ιστορική και μάλλον ακόμα και από οικονομική άποψη δεν είναι αυτές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, αλλά αυτές της Μεσογείου και των Βαλκανίων: άρα λογικά αν κάποιος δεν έχει προκαταλήψεις (που ως διεθνιστής αριστερός δεν θα έπρεπε να έχει), θα έβαζε την προσέγγιση μ’ αυτές ως προτεραιότητα. Εγώ προσωπικά δεν βλέπω το λόγο γιατί να μην αναζητηθούν εναλλακτικά γεωπολιτικά οράματα και σ’ αυτήν την κατεύθυνση. Χωρίς να λέω ότι είναι θα είναι εύκολο και χωρίς να ξέρω τι συγκεκριμένη μορφή θα πάρουν αυτά τα οράματα.

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s