H κυπριακη ιδιομορφια του ελληνικου/τουρκικου εθνικισμου

Κλασσικό

Αυτό το άρθρο βασίζεται σε διάφορες εντυπώσεις που έχω αποκτήσει ο ίδιος ως Κύπριος, από παρατηρήσεις, από συζητήσεις και από διαβάσματα σχετικά με αυτό το θέμα. Εννοείται ότι πρόκειται για καθαρά προσωπικές απόψεις.

Όπως αναφέρθηκε και στο προηγούμενο σχετικό άρθρο, η βάση πάνω στην οποία χτίστηκαν και οι δύο εθνικισμοί, ο ελληνικός και ο τουρκικός, ήταν οι θρησκευτικές ταυτότητες. Απλουστεύοντας λίγο την πραγματικότητα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι που ζούσαν στη σημερινή έκταση της Ελλάδας και της Τουρκίας έγιναν Έλληνες και οι Μουσουλμάνοι έγιναν Τούρκοι, ανεξάρτητα από τη γλώσσα και τον τόπο καταγωγής. Έτσι, στο ελληνικό έθνος εντάχθηκαν χωρίς πρόβλημα και οι Βλάχοι και οι Αρβανίτες, όπως κι οι τουρκόφωνοι Πόντιοι ή οι Καραμανλήδες. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτές οι ομάδες όχι μόνο είχαν ελληνική εθνική συνείδηση, αλλά συχνά ανέπτυξαν και ιδιαίτερα έντονο ελληνικό εθνικισμό. Ανάλογες περιπτώσεις στην Τουρκία ήταν π.χ. οι Λαζοί και οι Κιρκάσιοι, αλλά και οι ελληνόφωνοι Μουσουλμάνοι (Τουρκοκρητικοί, Βαλλαχάδες από τη Μακεδονία) που έφτασαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Με τη μερική μόνο εξαίρεση των Κούρδων στην Τουρκία και των Σλαβομακεδόνων στην Ελλάδα, μπορούμε να πούμε ότι γενικά οι ορθόδοξοι πληθυσμοί αποδέχτηκαν λίγο πολύ οικειοθελώς την ελληνική εθνική ταυτότητα και οι μουσουλμανικοί την τουρκική. Η επικράτηση της ελληνικής και της τούρκικης γλώσσας και στις ξενόγλωσσες ομάδες ήταν η συνέπεια αυτής της αποδοχής. Ήταν ίσως αναμενόμενο ότι το ίδιο θα συνέβαινε και στην Κύπρο, όπου μάλιστα οι Ορθόδοξοι ήταν σχεδόν αποκλειστικά ελληνόφωνοι, ενώ και οι Μουσουλμάνοι ήταν μάλλον στην πλειοψηφία τους τουρκόφωνοι. Τα πράγματα όμως στην Κύπρο εξελίχθηκαν κάπως διαφορετικά. Μπορεί μια ενιαία κυπριακή ταυτότητα να μη στέριωσε ποτέ εκτός από κάποιες μικρές ομάδες, δημιουργήθηκαν όμως από τη μία μια αρκετά ξεχωριστή ελληνοκυπριακή κι από την άλλη μια επίσης ξεχωριστή τουρκοκυπριακή ταυτότητα.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο που οδήγησε σ’ αυτήν τη διαφορά ήταν μάλλον η Αγγλοκρατία. Χωρίς αυτήν, η Κύπρος θα ήταν μάλλον ένα μέρος του ελληνοτουρκικού χώρου όπως όλα τα άλλα. Οι πολιτισμικές ή γεωγραφικές ιδαιτερότητές της δεν είναι μεγαλύτερες από τόσες άλλες περιοχές του ελληνοτουρκικού χώρου, όπως ο Πόντος, η Κρήτη, η Καππαδοκία. Το πιο πιθανό είναι ότι η μοίρα της θα καθοριζόταν από τους ελληνοτουρκικούς πολέμους του διαστήματος 1897-1922: είτε θα είχε μοιραστεί από τότε ανάμεσα στα δύο κράτη, είτε θα είχε γίνει εντελώς ελληνική ή τουρκική. Στην τελευταία περίπτωση εγώ μάλλον θα είχα γεννηθεί ως απόγονος Κυπρίων προσφύγων σ’ ένα αθηναϊκό προάστιο με το όνομα Νέα Λευκωσία.

Η Αγγλοκρατία είχε πιστεύω το αποτέλεσμα, η κατάσταση στην Κύπρο να «παγώσει» για ένα κρίσιμο διάστημα. Αυτή η περίοδος των ελληνοτουρκικών πολέμων δεν επηρέασε τόσο πολύ την Κύπρο, η ελληνοτουρκική συγκατοίκηση συνεχίστηκε λίγο-πολύ όπως παλιά, ενώ και το ελληνικό και το τουρκικό κράτος δεν μπορούσαν να δράσουν τόσο ανεμπόδιστα όσο στην επικράτειά τους. Αυτό το τελευταίο έχει μεγάλη σημασία, αφού έχει αποδειχτεί πόσο βαθιά μπορούν να επηρεάσουν τις συνειδήσεις των ανθρώπων τα σύγχρονα έθνη-κράτη με τους μηχανισμούς που διαθέτουν (σχολείο, στρατός, ΜΜΕ κλπ).

Φυσικά ο ελληνικός και ο τουρκικός εθνικισμός κατάφεραν να διεισδύσουν στο νησί. Όταν άρχισε να χάνει τη δύναμή της η Βρετανική Αυτοκρατορία, φάνηκε μάλιστα ότι είχαν φτάσει στο σημείο να επικρατήσουν ολοκληρωτικά. Ιδιαίτερα ο ελληνικός εθνικισμός, όπως εκφράστηκε στην ιδέα της Ένωσης, την οποία οι ελληνοκυπριακές ελίτ αγκάλιασαν σχεδόν στο σύνολό τους. Ο τουρκικός εθνικισμός εξαπλώθηκε κυρίως ως αντίδραση σ’ αυτό (με την ενθάρρυνση και της αποικιοκρατικής δύναμης).

Σ΄αυτό το σημείο όμως (δεκαετίες του ’50, του ’60 και του ’70) υπήρχε ήδη ένα αρκετά διαφορετικό πλαίσιο σε σχέση με τις αρχές του αιώνα. Η κυπριακή κοινωνία είχε ήδη φτάσει κι αυτή στη Νεωτερικότητα, είχε αναπτυχθεί σε σημαντικό βαθμό και μάλιστα με κάπως διαφορετικό τρόπο από την Ελλάδα και την Τουρκία. Τα ανερχόμενα ελληνοκυπριακά και τουρκοκυπριακά κοινωνικά στρώματα, παρά την εχθρότητα που είχαν μεταξύ τους, μάλλον δεν είχαν και μεγάλη διάθεση να αφήσουν την αυτονομία τους για να υποταχθούν στις ελίτ άλλων κρατών.

Ιδαίτερα διαφωτιστική είναι νομίζω η εγκατάλειψη του στόχου της Ένωσης από το Μακάριο το 1968. Να μη ξεχνάμε ότι μιλάμε για ένα πολιτικό-θρησκευτικό ηγέτη ο οποίος με αυτήν την πράξη του πατούσε τους όρκους που είχε δώσει. Και μάλιστα για ένα θέμα το οποίο υποτίθεται ότι ήταν ο κύριος στόχος των Ελληνοκυπρίων επί δεκαετίες και για τον οποίο είχε ήδη χυθεί αρκετό αίμα. Κι όμως, αντί να τελειώσει έτσι η πολιτική του καριέρα, επανεκλέχθηκε με το 96% των ψήφων! Προφανώς αυτό θα ήταν αδύνατο, αν ο Μακάριος μ’ αυτήν την κίνηση δεν εξέφραζε και κάποιες διαθέσεις αυτών των ανερχόμενων στρωμάτων.

Στα χρόνια που ακολούθησαν η σύγκρουση Μακαρίου-Χούντας, το πραξικόπημα και η εισβολή έδωσαν τη δικαιολογία για την οριστική αυτονόμηση της ελληνοκυπριακής από την ελλαδίτικη ταυτότητα. Η ελληνικότητα μπορεί να παρέμεινε ως μέρος της πρώτης, με την προϋπόθεση όμως να διατηρηθεί η αυτονομία της. Οι Ελληνοκύπριοι μπορεί δηλαδή να υψώνουν την ελληνική σημαία, να πανυγηρίζουν τις νίκες των ελληνικών ομάδων, να ταξιδεύουν και να σπουδάζουν στην Ελλάδα – αλλά η πιθανότητα να υποτάξουν τα συμφέροντά τους σε αυτά των γενικών ελληνικών δεν είναι καν υπό συζήτηση. Η Ένωση ξεχάστηκε εντελώς σε εντυπωσιακά σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτή η προσέγγιση του «μακριά κι αγαπημένοι» είναι στην πράξη ένας συμβιβασμός, που επιτρέπει στα μεσαία και ανώτερα ελληνοκυπριακά στρώματα να τηρούν την εθνικιστική τους παράδοση και ταυτόχρονα να μην αμφισβητείται η τόσο πολύτιμη ανεξαρτησία τους.

Με τους Τουρκοκύπριους η κατάσταση εξελίχθηκε κάπως διαφορετικά, λόγω της πολύ πιο έντονης επέμβασης της Τουρκίας μετά το 1974 (κάτι που ήταν πάντως φυσική συνέπεια της απομόνωσης τους), αλλά και του εποικισμού των κατεχομένων. Η τουρκοκυπριακή ταυτότητα φαίνεται ότι αναπτύχθηκε και σαν αντίδραση σ’ αυτό, άρα παραδόξως έχει ίσως και κάποιο στοιχείο σύγκρουσης με τον τούρκικο εθνικισμό – κάτι που εκφράζεται και στις απόψεις πολλών «ηπειρωτικών» Τούρκων ότι «οι Τουρκοκύπριοι είναι αχάριστοι». Παρά την όποια εθνικιστική κατεύθυνση των ελίτ, η αίσθηση της διαφορετικότητας μάλλον ενισχύθηκε αντί να χαθεί.

Το συμπέρασμα είναι ότι στο νησί αντί να επικρατήσουν η ελληνική και η τουρκική εθνική ταυτότητα, τελικά δημιουργήθηκαν μια ελληνοκυπριακή και μια τουρκοκυπριακή «εθνική» ταυτότητα, που με κάποιον τρόπο καλύπτουν μάλιστα όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις. Το ερώτημα είναι τι σημαίνει αυτό για το μέλλον. Ειδικά αφού στα κατεχόμενα υπάρχει το επιπλέον ερώτημα των εποίκων – θα παραμείνουν κι αυτοί στο νησί και θα αποκτήσουν κι αυτοί με το χρόνο μια κυπριακή ταυτότητα; Θα διαφέρει αυτή από την τωρινή τουρκοκυπριακή (ειδικά αν σκεφτούμε ότι ένα μέρος τους είναι Κούρδοι ή Άραβες); Όσο για τους Ελληνοκύπριους, τους φέρνει η ξεχωριστή ελληνοκυπριακή ταυτότητα τελικά πιο κοντά ή πιο μακριά από τους Τουρκοκύπριους; Οι πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών μάλλον δεν δείχνουν το πρώτο. Ποιές είναι οι συνέπειες της μετανάστευσης, που θα φέρει ίσως πληθυσμούς που δεν θα ταιριάζουν σε καμιά από αυτές τις κατηγορίες;

Ολα αυτά κάνουν κάποιον να αναρωτιέται αν χρειάζονται νέες προσεγγίσεις σ’ αυτό το θέμα. Είναι ίσως καιρός για μια αρχή των πολλαπλών ταυτοτήτων, όχι μόνο για την Κύπρο αλλά και για την ευρύτερη περιοχή (ίσως όμως και για την Ευρώπη); Να αποσυνδεθεί δηλαδή η τοπική ή η κρατική ταυτότητα εντελώς από την εθνική ή τη θρησκευτική, χωρίς να λειτουργούν όλες αυτές ανταγωνιστικά;

Advertisements

8 thoughts on “H κυπριακη ιδιομορφια του ελληνικου/τουρκικου εθνικισμου

  1. Προσεγγίζω διαφορετικά την ιστορία εδώ και χρόνια.Θετικό το ότι ενδιαφέρεσαι για την άλλη άποψη και ακούεις την καρδιά σου πριν καταλήξεις σε ένα αντικειμενικό συμπέρασμα.
    Αρνητικό το ότι θα στοχοποιηθείς από αυτήν την φασιστική κομπανία που ευθύνεται για την σημερινή κατάσταση της πατρίδας μας.
    Θα σε χρίσουν προδότη και Τουρκόφιλο χωρίς καν να σε γνωρίσουν απλά επειδή νοιάζεσαι για το τι λέει η άλλη πλευρά .
    Αν γκρεμίσεις τους μύθους που έπλασαν οι ίδιοι για να συντηρούν το μίσος μεταξύ εμάς και των Τούρκων θα κινδυνεύσει η υποληψη σου,η ζωή σου ακόμα και οι συγγενείς σου.
    Θα σε πουν τα κακομαθημένα του κλαμπ και του εξοχικού στο Κάβο Γκρέκο φρικιό επειδή τόλμησες να αμφισβητήσεις τις ανοησίες που σου σερβίρει μια ζωή το σύστημα.
    Δεν καταλαβαίνουν ότι η ομορφιά της ζωής δεν είναι ο υλισμός και η καλοπέραση τους αλλά η γνώση,το όνειρο για μια ευημερούσα φιλειρηνική πατρίδα ελεύθερη πλέον από τα μίση και τις προκαταλείψεις του αισχρού μας παρελθόντος????

    Μου αρέσει!

    • afroasiatis

      Ευχαριστώ για το σχόλιο και σίγουρα έχεις δίκαιο σε πολλά απ’ αυτά που λες.
      Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να δούμε τα πράγματα κι από την άλλη πλευρά, στη δική μας περίπτωση κι από την τούρκικη. Είτε συμφωνούμε είτε διαφωνούμε, είναι βασικό να μπορούμε να την κατανοήσουμε. Αν το είχαμε κάνει αυτό παλιότερα, ίσως να είχαμε αποφύγει τη σημερινή κατάληξη.
      Το άλλο σημαντικό σημείο είναι η αναφορά σου στον υλισμό και την καλοπέραση. Το βρίσκω ιδαίτερα τραγικό, ότι είχαμε φτάσει (προ κρίσης τουλάχιστον) στο ψηλότερο επίπεδο υλικού πλούτου που είχε φτάσει η Κύπρος στη σύγχρονη ιστορία της, ενώ ταυτόχρονα αφήναμε τη διχοτόμηση του νησιού να γίνεται όλο και πιο βαθιά, ενός νησιού που ήταν εδώ και χιλιετίες ενωμένο. Δικαιολογημένα μπορεί κάποιος να αναρωτηθεί για τις προτεραιότητες που θέσαμε ως κοινωνία.

      Μου αρέσει!

  2. Ζούμε σε μια αθεράπευτα υποκριτική και ψευτορομαντική κοινωνία.Υποκριτική γιατί επιλέξαμε να <> τον κόσμο με το ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ που στην πραγματικότητα σημαίνει ΞΕΠΟΥΛΩ την πατρίδα μου διότι αυτοί που το επέβαλαν στην πραγματικότητα εργάστηκαν και εργάζονται για την διχοτόμηση υιοθετώντας και κάποια συνθήματα μέσα από τα οποία δηλώνουν ότι προτιμούν να βλέπουν την Κύπρο μισή παρά να ζούμε ειρηνικά με το σύνοικο στοιχείο!!!!!
    Ψευτορομαντικούς ονομάζω όσους ξέρουν ότι στερούνται λογικής και λόγω ναρκισσισμού πάνε κόντρα στην πραγματικότητα γιατί δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι προσμένουν κάτι που δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ μα ποτέ!!!!
    Νομίζουν ότι είναι γνήσιοι Έλληνες,υπέροχοι άνθρωποι και επαναστάτες που θα καταφέρουν το ακατόρθωτο αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι παρά άτομα που δεν μπορούν να αγαπήσουν τον εαυτό τους πόσο μάλλον τους άλλους ανθρώπους,την αλήθεια η ακόμα και την πατρίδα τους.
    Πρόσφατα είχα συνομιλία στο fcb με κάποιον ο οποίος κυκλοφόρησε ένα βιβλίο για την Κυπριακή ιστορία.Συνεχώς λέει ότι η αλήθεια είναι μέσα στο βιβλίο του και βαφτίζει πράκτορες των ξένων όσους μιλάμε με αποδείξεις σχετικά με τις ευθύνες της ελληνικής κοινότητας.
    Μίλησα με αποδείξεις και παρέπεμψα σε πρωτογενείς πηγές και σαν απάντηση πήρα ένα ωραίο block και κάμποσες βρισιές!

    Αρέσει σε 1 άτομο

    • afroasiatis

      Βασικά, δεν έχω κάτι να προσθέσω, πιστεύω ότι έχεις δίκαιο σε όσα λες. Έχω κάνει κι εγώ ανάλογες παρατηρήσεις. Και δυστυχώς, φαίνεται ότι δεν έχουμε σαν κοινωνία την ικανότητα, να μάθουμε μέσα από τα λάθη μας.

      Μου αρέσει!

  3. Συνέχισε να σκέφτεσαι όπως σκέφτεσαι και να κυνηγάς την ιστορική αλήθεια.Ακόμα και αν η αλήθεια όπως την ξέρεις αύριο αποδειχτεί ψέμα εσύ θα παραμείνεις στο κυνήγι της αλήθειας!
    Αν υπάρχουν τέλειοι εκεί έξω ας σχολιάσουν εδώ για να μας αποδείξουν την τελειότητα τους!

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s